Tr. Arşimed İng. ve Alm. Archimedes Fr. Archimède
Tanım
Arşimed (yak. MÖ. 287 – 212 ), Yunan bilim adamı, fizikçi ve matematikçidir. Sicilya adasının önemli bir kıyı şehri olan Siraküza (Syracuse – Syrakusa)’da doğmuştur. İkinci Pün Savaşları sırasında adayı ele geçiren Roma ordusuna ait bir asker tarafından büyük ihtimalle kim olduğu bilinmeden öldürüldüğü söylenir. Arşimed’in yaşamı boyunca, bazıları bugün de hala kullanılmaya devam eden pek çok mühendislik icatları mevcuttur. Geometri alanında da özellikle düzgün biçimleri olmayan şekillerin hacimlerinin hesaplanmasını olanaklı kılan yöntemler geliştirmiştir. Matematik alanında örneğin, π (pi) sayısına en yaklaşık değeri ilk kez Arşimed bulunmuştur, bu yüzden buna “Arşimed sabiti” ismi de verilir. Ancak en ünlü olduğu buluşu, günlük dilde suyun kaldırma gücü denilen şeyi keşfetmiş olmasıdır: Bir sıvı içindeki katı bir cismin, taşırdığı sıvının ağırlığına eşit bir batmazlık kuvveti ile yukarıya itilmesi gerektiğini kanıtlamıştır. Bu ilke tüm sıvılar için geçerlidir ve “Arşimed ilkesi” olarak bilinir. Anlatılan ünlü bir hikayeye göre Arşimed bu ilkeyi hamamda yıkanırken keşfetmiş ve heyecan içinde Yunanca “buldum! buldum !” anlamında “heúrēka! heúrēka!” (evreka ! evreka !) diye bağırarak hamamdan çıplak bir şekilde dışarı fırlamıştır. Günümüzde 4 yılda bir verilen ve matematik alanının Nobel ödülü olarak değerlendirilen Fields Medal üzerinde de Arşimed’in profilden görünüşü vardır.
Ek Bilgi
Macit Gökberk, Arkhimedes’i kendi başına ele almamakla birlikte, en az 2 yerde onun etkisinin önemine değinmek suretiyle adını anıyor. Birinde, Galilei’nin, “Platon ile Arkhimedes’i Aristoteles’ten daha çok” beğendiğini söylerken. Diğerinde, Gassendi’nin “düşünüyorum öyleyse varım” önermesini Descartes felsefesinin bir Arşimed noktası” olarak gördüğünden bahseder.